Çin’e
Seyahat Sırasında Yararlı Bilgiler
Ülke İçi Ulaşım
Çin’e
giriş sırasında bulundurulması gereken belgeler arasında geçerli
bir pasaport ve vize yanında, sınırda doldurulan “Giriş ve Çıkış
Kayıt Formu” önemlidir. Ayrıca ülkede 6 aydan daha fazla kalacak
kişilerden HIV negatif belgesi istendiği bilinmelidir.
Çin içinde seyahat amacıyla kullanılacak araçlar içinde otobüsler
en sık kullanılanlardır. Genelde numaralarla belirlenmiş hatlarda
çok sayıda otobüs çalışır ve bunlar sabah 05.00’ten gece 23.00’e
kadar duraklardan geçmektedirler. Metro sistemi Pekin, Şanghay
ve Tianjin gibi belli şehirlerde tüm olanaklarla donanmış olarak
hizmet vermektedir. Tüm tabelalar Çince yanında İngilizce ile
de yazılmıştır. Duyurular da İngilizce olarak tekrarlanmaktadır.
Minibüsler, özellikle başlıca ticaret ve turizm merkezleri arasında
bolca bulunduklarından tavsiye edilmektedir. Taksi, tüm merkezlerde
kolaylıkla bulunabilen ve çok pahalı olmayan bir alternatiftir.
Türkiye’de olduğu gibi gidilen mesafeye ve gece-gündüz durumuna
göre ücret alan taksilerde dikkat edilmesi gereken şey, inerken
fiş talep edilmesidir. Haksız yere yüksek ücret alınması sık
rastlanan bir durumdur. Fişte yazılı taksi numarası ile herhangi
bir konudaki rahatsızlığın yetkililere iletilmesi mümkün olmaktadır.
Pekin için böyle bir durumda kullanılabilecek bir telefon numarası
66012620 olarak verilmiştir. Ayrıca çoğu taksi şoförünün ingilizce
bilmediği gerçeğinden yola çıkarak gidilecek yerin adresinin
Çin harfleriyle yazılmış olarak elde tutulması gerekebilir.
Özellikle şehirlerarası yolculuklarda kullanılabilecek trenler,
pek tavsiye edilmezler. Genelde kalabalık olan trenler pek rahat
bir yolculuk imkanı vermezler. Suyolu taşımacılığı tercih edilen
bir yol değildir ve bu yol kullanılacaksa önceden bir seyahat
acentası ile temas kurulması özellikle önerilmektedir. Ülke
içi havayolu taşımacılığı halen 42 kadar şirket tarafından yürütülmektedir.
Konaklama
Otel
rezervasyonlarının önceden yapılması gerektiği yoğun talep dönemlerinde
özellikle hatırlanmalıdır. Halen sahip oldukları olanaklar ve
hizmetleri açısından, Çin’in başlıca otelleri uluslararası standartları
yakalamış durumdadır. Oteller, yüksek, orta ve düşük kalite
olmak üzere üç gruba ayrıldığında, yüksek kalite olanların Batı’daki
otellerden çok farklı olmadıkları söylenebilir. Orta kalite
oteller genelde turistlere hizmet verirler ve güvenle kalınabilecek
yerler durumundadırlar. Düşük kalite oteller daha ziyade motel
niteliğindedirler. Çin’de kalınan yerlerde çalışanlara bahşiş
verilmez.
Sağlık
Çin’in
belli başlı hastanelerinde yabancılara ayak üstü tedavi hizmeti
sunan bölümler oluşturulmuştur. Herhangi bir sağlık sorunu durumunda
bu bölümlere başvurulunabilir. Daha ciddi durumlar için ise
buralardaki doktorların referansı ile Hong Kong hastanelerine
taşınmak gerekebilmektedir.
Beslenme
Çin
mutfağının ünü dünyaca bilinmektedir. Ancak beslenme konusunda
dikkat edilmesi gereken noktalar arasında, uluslararası oteller
dışında belediyenin sağladığı çeşme suyunun içilmemesi önemlidir.
Şişelenmiş su tercih edilmelidir. Küçük lokantalarda ise kızartılmış
et dışında pek birşey yenmemesi tavsiye edilmektedir.
Gerekli
Telefonlar
Hırsızlık,
yangın alarmı, ve ilk yardım gibi durumlarda başvurulacak telefonlar
110,119 ve 120 olarak bildirilmiştir. Santralden bilinmeyen
numaraları öğrenmek için Çin içerisinde 114 çevirilmektedir.
Posta Hizmetleri
Belli
merkezlerde dijital telefonları bulmak mümkündür. Ülkenin belli
kesimlerinde ise halen eski model aygıtlarla telefon görüşmesi
yapılmaya devam edilmektedir. Gönderiler için DHL ve EMS gibi
uluslararası dağıtım kanallarını seçmek tavsiye edilir. Gönderinin
yerine ulaşması normalde 2 ila 7 gün arasında olmaktadır.
Para
Dolaşımı ve Alışveriş
Çin’de
kullanılan para birimi olarak 1 yuan, 100 fen etmektedir. Piyasada
en yüksek 50 ve 100 yuan banknotlar bulunmaktadır. Özel ekonomik
alanlar dışında yabancı paranın ülke içinde dolaşımı yasaktır.
Gümrüklerde ülkeye girerken yanınızda olan para ile ülkeyi terkederken
sahip olduğunuz para miktarı birbirine yakın olmalıdır.
Kullanılmayan Çin parasının ülkeyi terkederken yeniden dövize
çevrilmesi ancak 6 ay içinde ve pasaport, uçak bileti ve döviz
bozdurma belgesini göstererek mümkün olmaktadır. Dolayısıyla
başlangıçta Çin parası alırken elde edilen döviz bozdurma belgesinin
iyi muhafaza edilmesi gerekmektedir. Son olarak, yeniden dövize
çevirdiğiniz miktar, önceden Çin parasına çevirdiğiniz miktarın
yarısını geçemez. Böylece tüm parayı yeniden dövize dönüştürmek
mümkün olmaz. Seyahat çekleri ve kredi kartları kullanımı ancak
belli merkezlerde mümkündür.
Alışveriş için kullanılabilecek mağazalar üç tiptir. Devlet
mülkiyetli veya Çin-yabancı ortaklığı olan mağazalar daha ucuz
olabilir, ancak pazarlık olanağı yoktur. Üçüncü tip mağazalar
özel şahıslara aittir. Buralarda alışveriş pazarlıkladır. Ancak
değerli bir mal alınacaksa bu tip mağazalar tavsiye edilmez.
İş Görüşmelerini Etkileyebilecek Kültürel Faktörler
Çin’deki
iş gelenekleri arasında soyadının önce kullanılması önemlidir.
İş toplantıları sırasında kart alınıp verilmesi doğal bir uygulamadır.
Kartın bir yüzünün Çin harfleriyle yazılmasının uygun olacağı
düşünülmektedir.
İş toplantıları için, gerek kamu kurumlarında, gerekse büyük
şirketlerde özel salonlar kullanılır. Büroların kullanılması
adet değildir. Toplantılar resmi bir havada geçer ve oturulan
yerler protokole göre belirlenir. En üst düzey Çinli katılımcının,
en üst düzey misafiri kendi sağına oturtması yaygın bir uygulamadır.
Dakik olmak önemlidir. Toplantı sırasında her iki taraf kısa
bir tanışma ve açış konuşması yapar. Önemli olan ise, bundan
sonraki kısımda Çinli taraf önce söze başlamışsa, sonuna kadar
müdahale etmemek ve kendi görüşlerini en sonda söz alındığında
dile getirmektir.
İş toplantıları sırasında, Çinlilerin ev sahibi olduğu akşam
yemeklerinin erken saatte başladığını bilmek gerekir. İş yemekleri
çoğu kez akşam saat 18.00’de başlatılır. Yemek, meyvelerden
hemen sonra, aniden saat 20.00 gibi sona erdirilir. Bu şaşırtıcı
gelse de yaygın bir durumdur.
Çalışma Saatleri ve Resmi Tatiller
Mesai
saatleri, pazartesiden cumaya, sabah 08.00-12.00 ve ara sonrası
13.00-17.00’a kadar uzanır. Bankalar da saat 17.00’a kadar hizmet
vermektedir. Ancak bazı bankalar pazartesi günleri kapalıdır.
Alışveriş yerleri akşam 20.30 civarlarında kapanmaktadır. Özel
lokantalarda ise sabah 06.00’dan gece geç saatlere kadar yemek
yenilebilir.
Çin’de Kutlanan Ulusal Festivaller
| 1
Ocak |
Yeniyıl
-1 gün tatil |
| 1
Ocak |
Ay
takvimine göre bahar festivali - 3 gün tatil |
| 8
Mart |
Dünya
Kadınlar Günü |
| 4
Nisan |
Kingming
Festivali |
| 1
Mayıs |
İşçi
Günü -1 gün tatil |
| 4
Mayıs |
Gençlik
Günü |
| 5
Mayıs |
Ay
takvimiyle Duanvu Festivali |
| 1
Haziran |
Çocuklar
Günü |
| 1
Temmuz |
Çin
Komunist Partisinin Kuruluşu |
| 1
Ağustos |
Silahlı
Kuvvetler Günü |
| 15
Ağustos |
Ay
Festivali |
| 1
Ekim |
Ulusal
Gün- 2 gün tatil |
Yerel Saat
Çin,
büyük bir ülke olduğundan Pekin saati tüm ülke için baz alınmıştır.
İki ülke arasındaki saat dilimi farkı 6 (saat) dır. Çin’de yaz
saati uygulaması olmadığında bu fark yaz aylarında 5 saate inmektedir.
İklim
Çin,
kış aylarının oldukça soğuk ve kuru geçtiği bir ülkedir. Yağışlar
yaz aylarında toplanmaktadır. Özellikle kış aylarında ülkenin
kuzeyi ile güneyi arasındaki ısı farkına dikkat etmek gerekir.
Kuzey, daha soğuk iken; güney, tropikal bir etkidedir. Nemlilik
oranları da bölgeden bölgeye değişir ve özellikle güneydoğu
bölgelerinde nem yüksektir.
Etnik Gruplar ve Kullanılan Ticari Dil
Çin,
etnik çeşitliliğe sahip bir ülke olarak 56 kadar etnik grubu
barındırmaktadır. Resmi istatistiklere göre nüfusun %92 kadarı
Han etnik grubuna mensuptur. Çok sayıda bölge güçlü yerel yönetimlere
sahiptir. Ülkede yaygın ve resmi dil Han dili olduğundan, ticari
ilişkilerde Çin’ce olarak bu dil esas alınmaktadır. Azınlıklar
kendi dillerini konuşsalar dahi yazılı olarak bu diller yaygın
değildir.
Vize Uygulaması
Yeşil
ve gri hizmet pasaportu taşıyanlar dışındaki tüm Türk vatandaşları
ülkeye girmek için vize sahibi olmak zorundadır. Vize için başvurulan
pasaportun en az 6 ay daha kullanım süresi olmalıdır. Türkiye’den
gidilirken turistik amaçlı vize yetkili seyahat şirketinden
davetiye almak suretiyle verilmektedir. İş amaçlı gidişlerde
Çin’deki bir firmanın davetiyesine sahip olmak gerekmektedir.
Ayrıca söz konusu Çin’li firmanın böyle bir davetiye göndermek
için yetkili olması ve davetiyeyi yerel hükümetten onaylatması
gerekmektedir. Davetiye ile vize başvurusu yapılırken kişinin
çalıştığı yere ait faaliyet belgesi, vergi levhası, antetli
kağıda şirket dilekçesi, ve imza sirküleri talep edilmektedir.
Ankara için vize başvuruları Pazartesi, Salı ve Perşembe günleri
saat 09.30-12.00 kabul edilmektedir. Başvuru sırasında 1 adet
fotoğraf gerekmekte ayrıca bir form doldurulmaktadır. Vize verilmesi
yaklaşık 10 gün sürmektedir o nedenle Büyükelçiliğe mümkün olduğunca
erken başvuru yapılması tavsiye edilmektedir. Turistik çıkışlarda
uçak gidiş dönüş konfirmasyonu ve banka hesap cüzdanı fotokopisi
istenmektedir. (Ankara’daki ÇHC Büyükelçiliği Vize Bürosu telefonu:
0312 436 06 28)
SONUÇ ve Pazar Değerlendirmesi
Çin
pazarının, 1,3 milyar nüfus ve neredeyse 20 yıldır sürdürülen
yıllık %10 dolayında büyüme hızı ile yabancılar açısından sunduğu
fırsatlar herkesce bilinmektedir. Ne var ki, Çin pazarında elde
edilecek bir başarı için uzun süre beklemek gerekebileceği bilinmelidir.
Çin pazarında başarının yavaş geldiği, yabancı iş adamlarınca
sıklıkla belirtilen bir husustur. Çin pazarında karşılaşılabilecek
fırsat ve sorunların genel bir değerlendirmesi aşağıda sunulmaktadır:
Pazarın Avantajları ve Yükselen Sektörler
Çin’in
geçirdiği reform aşamaları, daha ileri gelişme için sağlam bir
teknik ve malzemeye dayalı altyapı oluşturma yolundadır. Pazar
etkinliği artmaktadır ve kazancın tüm topluma yöneltilmesi konusunda
ciddi çalışmalar vardır. Çok geniş iç pazar, olağanüstü bir
potansiyel sunmaktadır. Çin’in özellikle komşu ülkelere yönelik
izlediği dış politika dolayısıyla bölgede ticari bağlar gelişmekte
ve bu da potansiyeli yükseltmektedir.
Öncelik taşıyan sektörler arasında makina endüstrisi gelmektedir.
Büyük makina ekipmanlarının imal edilmesi önemli bir ihtiyaçtır.
Elektronik sanayinde dikkatler, entegre devreler geliştirilmesi,
bilgisayar ve iletişim ekipmanları ve bilgi teknolojisi üzerine
yöneltilmektedir. İnşaat sektöründe ise öncelik kent ve kırsal
alanda konut yapımı ve yeni inşaat malzemelerinin geliştirilmesi
üzerinde durulmaktadır.
Pazarın Mevcut Sorunları Açısından Değerlendirilmesi
Yapısal
ekonomik problemler yanında devlet teşekküllerindeki çalışanların
sayısının azaltılmak istenmemesi ekonomik gelişmeyi yavaşlatmaktadır.
Artan işsizlik ve bölgeler arası gelir dağılımı bozuklukları
ciddi boyutlara gelmiştir. Halen sürdürülmeye çalışılan fiyat
kontrol politikası, pazar ekonomisinin verimli çalışmasını olumsuz
yönde etkilemektedir.
Yapılan yatırımların uzun vadede kar getirecek olması, ülkenin
yasal yapısı hakkındaki kaygılar, sözleşmelerin geçerliliğine
ilişkin engeller, dövize ulaşmanın zorluğu, uzun süren onay
verme işlemleri, dile getirilen diğer sorunlardır.
Çin’in komunist geçmişinden kaynaklanan ve dış ticareti engelleyen
uygulamalar henüz aşılamamıştır. Halen yöneticiler ekonomide
kendi adlarına rol sahibi olmak istemektedir. Belli sektörler
kayrılmakta ve bunlar yasa ve gümrük uygulamalarıyla korunmaya
çalışılmaktadır.
Devlet mülkiyetli kuruluşların ekonomideki ağırlıklı rollerinin
sürmesi istenmektedir. Bunlara bağlı olarak, yabancı yatırımcıların
en fazla başını ağrıtan konuların başında yazılı olmayan ilave
vergi yükleri gelmektedir. Yatırım aşamasında dile getirilmeyen,
ancak işletme döneminde talep edilen vergiler vergi talepleri
olarak ortaya çıkabilmektedir.
Ayrıca Çin pazarında kalıcı bir yer elde edebilmek için üzerinde
durulması gereken bazı hususlar aşağıda özetlenmektedir:
- Çin’de ülkemizin yeterli ölçüde tanıtımının yapılmadığı görülmektedir.
Oysa kıyı bölgelerinde yaşayan, seyahat edebilme hakkını kazanmış
ve yüksek gelir düzeyinde olan yaklaşık 190 milyon Çinli bulunmaktadır.
Bu sayı Almanya, Fransa, İngiltere nufusunun toplamı kadardır.
Bu durum ekonomik ilişkileri uzun vadede etkileyecek fakat kısa
vadede Türkiye turizmine olumlu katkıda bulunabilecektır.
- Çin’in petrol ithalatı yaptığı ülkeler dışındaki bütün ülkelerle
olan ticaretinde fazla verdiği görülmektedir. Özetle bu sadece
ülkemize özgü bir durum değildir. Ülkemizle aynı konumda olan
ülkeler bu konudaki sıkıntılarını resmi düzeyde sürekli dile
getirmekte hatta önlemler almaktadır. Çin’le olan ticaretimizdeki
mevcut dengesizliğin tahammül edilemez boyutlarda olduğunu açık
bir ifade ile Çin tarafına belirtmek gerekmektedir. Bu konuda
ciddi zorluklar çıkaran ülkelerden Çin’in yaptığı satın almaları
artırdığı görülmektedir.
- Çin’de Çin firmaları ile müteahitlik alanında rekabet etmek
zordur Fakat üçüncü ülkelerde çalışmak üzere işbirliği yapmak
mümkün görülmektedir.
- Çin Türk özel sektörü açısından, ucuz kar marjı yüksek, bir
ithalat kaynağı olarak görülmektedir. Oysa Çin çok önemli ve
büyük bir pazardır. Ülkemizin daha iyi tanıtılması ile birlikte
bu pazarda Türk ihraç ürünleri için de bir imkan ortaya çıkabilir.
- Örneğin İnşaat malzemesi- karo seramik, mermer, mutfak, banyo-
alanında büyük bir potansiyel bulunmaktadır. Kereste, kağıt,
kontrplak, mobilya diğer alanlar olarak sayılabilir. Ayrıca
bünyesinde dünya nüfusunun %22’sini barındıran Çin gelecekte
büyük bir gıda ithalatçısı olacaktır.
- Diğer taraftan deri, deri işleme makinaları, cam, kristal,
her türlü cam süsleme eşyası, telekomünikasyon cihazları, telefon
setleri, elektrikli ev aletleri, markalaşmış tekstil ürünleri,
otomotiv ürünleri, binek otomobil otobüs, traktör, otomotiv
yan sanayi potansiyel arz eden ürünler arasında yer almaktadır.
- Altın ve ziynet eşyası da gelecek vaad eden bir alandır.
- Çin’e mal satabilmek için öncelikle Çin’de fuarlara katılmak
şarttır. Çin ticaret fuarlarının çok yoğun olduğu bir ülkedir.
İddialı olduğumuz ürünlerde mutlak a
fuarlara katılmamız, ayrıca bu fuarlarda milli katılımımızı
ülkemizin gelişmiş çağdaş profilini net bir şekilde vurgulayarak
en iyi şekilde gerçekleştirmemiz gerekmektedir.
- Diğer taraftan Çin’de devamlı bir temsilci bulundurmadan bu
ülke ile iş yapmak çok zor görünmektedir. Uzaktan mal satmak
ancak tesadüfen olabilmektedir. Bugün Çin’de halihazırda pek
çok Amerikan ve Avrupalı şirketin temsilcilikleri bulunmaktadır.
Gerektiğinde Türk işadamları olarak topluca organize olabilmek
de faydalı olabilecektir. Ayrıca özellikle SDŞ’ler, Çin pazarını
ve İngilizceyi iyi bilen “Ticaret memuru” tabir edilen Çinliler
istihdam edebilir.
- Ticarette kültürel faktör de önem arzetmektedir: Kuzeydoğu
Asya ülkelerini ve özellikle Çin, Hong Kong ve Tayvan’ı bir
bütün olarak değerlendirip, denizaşırı ülkelerdeki Çinlilerin
de sadece kıta Çin’inde yatırım yaptıklarını gözardı etmemek
gerekir. 60 milyon kadar olan bu grup kendi kültürel anlayışları
ile birbirleri ile ticaret yapabilmeyi başarmaktadır.
- Ayrıca Çin yatırımlarının özelikle gıda, turizm, enerji alanında
ülkemize çekilmesi ihtimali üzerinde de durulabilir.
Sonuç olarak, dev bir olanak sunan Çin pazarının sorunları ve
sunduğu fırsatlar açısından değerlendirildiğinde Türk yatırımcı
ve iş adamlarının bu pazardan, pay elde edebilmeleri; çaba gerektiren,
pahalı fakat getirisi yüksek olabilecek bir süreç olarak değerlendirilmektedir.
“Yukarida
yer alan bölüm T.C. Basbakanlik Dis Ticaret Müstesarligi
IGEME - Ihracati Gelistirme Etüd Merkezi - tarafindan hazirlanmistir.
Güncel bilgiler için http://www.igeme.org.tr
adresinden IGEME web sitesini ziyaret edebilirsiniz.”
